การฟื้นพลังทางสังคมและการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจ

อาจารย์รุจิรา เชาว์ธรรม

โรงเรียนจันเสนเอ็งสุวรรณอนุสรณ์

และคณะกรรมการพิพิธภัณฑ์จันเสน

ความเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ช่วงเวลาแห่งความเงียบเหงาของชุมชน

เดิมชุมชนจันเสนเป็นชุมชนที่มีความคึกคักของผู้คนและชุมชน ดังยังหลงเหลือร่องรอยของโรงสีร้างขนาดใหญ่หลายแห่งในชุมชน แต่ภายหลังการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและสังคมส่งผลให้ชุมชนทำให้โรงสีหลายแห่งหยุดกิจการลง ตลาดชุมชนเงียบเหงาไร้ร้านค้า การเดินทางโดยรถไฟลดน้อยลง มีตัดถนนผ่านจันเสน ทำให้ชุมชนจันเสนเงียบเหงาคนหนุ่มสาวออกไปทำงานต่างถิ่นในชุมชนเหลือเพียงคนเฒ่าคนแก่

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสนกับการรวมกลุ่มในชุมชน

ภายหลังการเปิดดำเนินการของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสนนอกเหนือจากเจตนารมย์ในการรักษาอนุรักษ์ของเก่าหรือเก็บความทรงจำของชุมชนแล้ว กิจกรรมสำคัญที่เป็นผลสืบเนื่องจากการตั้งพิพิธภัณฑ์ทางด้านการส่งเสริมการรวมกลุ่มคนในชุมชนด้านเศรษฐกิจและสังคม เพื่อส่งเสริมอาชีพและการรวมกลุ่มเพื่อทำประโยชน์ให้กับชุมชน ดังนี้

การรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจ

กลุ่มสตรีทอผ้า เป็นกลุ่มอาชีพแรกที่ตั้งขึ้น ปัจจุบันมีสมาชิก ๓๓ คน(แบ่งออกเป็น สมาชิกถือหุ้นอยู่และสมาชิกทอผ้า) มีลายทอผ้ากว่า ๑๕ ลาย และมีการพัฒนาลวดลายผ้าแบบใหม่ๆ ขึ้น ทั้งลายปลาเสือตอและดอกเสลา (คุณรัตนา เตยสันเที๊ยะ) ลายผักกูดซึ่งดัดแปลงจากลวดลายบนภาชนะดินเผา (คุณเล็ก ดีเวียง) รายได้ของกลุ่มทอผ้ายังจัดสรรเงินแบ่งเงินเข้าพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสนร้อยละ ๒๕

กลุ่มจักสาน ตั้งอยู่ที่บ้านดงมัน หัวหน้ากลุ่มคือคุณสุมณี นาคแย้ม แรกๆ นิยมทำเครื่องจักสานขนาดใหญ่ แต่ในปัจจุบันหันมานิยมทำชิ้นเล็กๆ และมีสินค้าออกมาจำหน่ายอย่างต่อเนื่องอย่างต่อเนื่อง

กลุ่มขนมของฝาก เกิดขึ้นจากความคิดว่าของกินเป็นของฝากที่นักท่องเที่ยวชื่นชอบและซื้อง่ายขายคล่อง ทางคณะกรรมการพิพิธภัณฑ์จึงคิดตั้งกลุ่มทำขนมขึ้นเพื่อสร้างอาชีพและเพิ่มรายได้ให้แก่กลุ่มสมาชิก

ร้านค้าชุมชน ได้รับงบสบับสนุนจากทางราชการ ในรูปแบบของอาคาร ช่วงแรกต้องยืมเงินพิพิธภัณฑ์ซื้อสินค้าเข้าร้าน ทั้งขนม ผ้าทอ ผ้าขาวม้า เริ่มเปิดใหม่ๆ มีรายได้ดีมาก ทว่าระยะต่อมาเริ่มเกิดปัญหาไม่สามารถขายสินค้าได้ตามเดิม เพราะสินค้าที่ขายเหมือนกับร้านตามแหล่งท่องเที่ยวอื่น ทำให้มีการตั้งคณะกรรมการเพื่อจัดหาสินค้าในลักษณะที่เป็นเอกลักษณ์ของจันเสน เช่น ของที่ระลึก ตราสัญลักษณ์ของจันเสน โปสการ์ด ส.ค.ส โดยนำภาพจากจิตรกรรมฝาผนัง ทำหนังสือ จิตรกรรม สถาปัตยกรรม ทำเสื้อทำกระเป๋าผ้า ภาชนะดินเผาเลียนแบบที่เด่นของจันเสน หรือรับสินค้าที่ผลิตในท้องถิ่นของเรามาจำหน่าย

กลุ่มนวดแผนไทย กลุ่มนี้เดิมตั้งแคร่อยู่กลางแจ้ง ต่อมาได้รับการสนับสนุนจากองค์กรบริหารส่วนตำบล ในรูปแบบงบหมู่บ้าน OTOP เพื่อการท่องเที่ยว จึงมีสถานที่ทำการและอุปกรณ์ มีสมาชิกผ่านการอบรม ๒๐ คน

กลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์จากผ้า ตั้งอยู่ร่วมกับกลุ่มทอผ้า โดยนำผ้ามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ มากกว่า ๒๐ แบบ

กลุ่มเครดิตยูเนียนจันเสน ๔๙ เปิดดำเนินอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๔๙ มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยเหลือตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน กำหนดคุณสมบัติของสมาชิกเช่น ต้องเป็นคนในท้องถิ่น

การรวมกลุ่มทางสังคม

คณะกรรมการพัฒนาวัดจันเสน ประกอบด้วยผู้อาวุโสภายในท้องถิ่น เพื่อเป็นแกนนำในการจัดงานประเพณีสำคัญหรือวันสำคัญทางศาสนา เช่น งานสงกรานต์ งานลอกกระทง ตักบาตรเทโว

คณะกรรมการพิพิธภัณฑ์จันเสน ประกอบด้วย พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน ผู้บริหารส่วนราชการ อาจารย์ พ่อค้านักธุรกิจ มีหน้าที่การวางแผนนโยบายและแนวทางพัฒนาพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสน

กลุ่มอาสาสมัครยุวมัคคุเทศก์ เป็นการนำกลุ่มเด็กนักเรียนในชุมชนเข้ามาทำหน้าที่มัคคุเทศก์นำชมพิพิธภัณฑ์ เริ่มอบรมครั้งแรก พ.ศ.๒๕๔๐ จนปัจจุบันมีอาสาสมัครยุวมัคคุเทศก์แล้ว ๑๑ รุ่น กลุ่มยุวมัคคุเทศก์เป็นกลุ่มที่มีความโดดเด่นมากของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสน

กลุ่มชมรมเรารักษ์จันเสน ก่อตั้งเมื่อวันที่ ๒ เมษายน ๒๕๔๐ วัตถุประสงค์เพื่อรวมกลุ่มคนในชุมชน

กลุ่มชมรมผู้สูงอายุ มีการกำหนดอายุของสมาชิกตั้งแต่ ๖๐ ปีขึ้นไป มีกิจกรรมเด่นของชมรมคือ ส่งเสริมการออกกำลังกายและการก่อให้เกิดประโยชน์ในการใช้เวลาว่างและทำประโยชน์ให้กับชุมชนของผู้สูงอายุ

กลุ่มรวมพลังสร้างสุขภาพ กลุ่มนี้จะเป็นการรวมตัวกันด้วยกลุ่มคนหลายวัย มีการเต้นแอโรบิค กิจกรรมเข้าจังหวะ เพื่อสร้างเสริมสุขภาพของคนในชุมชนโดยเข้ามาอาศัยพื้นที่ของวัด

หลังจากที่ชุมชนของจันเสนมีการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจันเสนแล้ว การรวมกลุ่มต่างๆที่เกิดขึ้นภายหลังการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น แล้ว ยังมีบางกลุ่มที่ยังลองผิดลองถูก บางกลุ่มยังต้องการพี่เลี้ยง บางกลุ่มยังต้องอาศัยความช่วยเหลือจากผู้รู้ที่มีประสบการณ์เฉพาะทาง รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการดำเนินการพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น บางกลุ่มมีการดำเนินการอย่างต่อเนื่อง และมีรูปแบบที่ชัดเจน สิ่งเหล่านี้น่าจะเป็นนิมิตหมายอันดีของชุมชนในหลายๆแห่งรวมทั้งทั้งจันเสนด้วย ที่ต้องเรียนรู้ด้วยตนเอง เพราะเป็นหนทาง ไปสู่การเดินต่อไปอย่างมั่นคงของทุกชุมชน