ลำน้ำหมันเกิดจากภูเขาคอนไก่ (ภูลมโล) ภูเขาลูกนี้มีพื้นที่ครอบคลุม ๓ จังหวัด คือ จังหวัดเลย จังหวัดเพชรบูรณ์ และจังหวัดพิษณุโลก ไหลย้อนไปทางทิศเหนือ ผ่านตำบลกกสะทอน ตำบลด่านซ้าย ตำบลนาหอ ตำบลนาดี ไปบรรจบแม่นํ้าเหืองที่ตำบลปากหมัน (ตำบลดังกล่าวที่อยู่ในเขตอำเภอด่านซ้าย ทั้งหมด)
พื้นที่ซึ่งเป็นที่ตั้งหมู่บ้านต่างๆ ในลุ่มน้ำหมัน อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ถือว่ามีลักษณะทาง กายภาพที่มีเอกลักษณะเฉพาะตัวต่างจากพื้นที่เขตอื่นๆ อย่างเห็นได้ชัด กล่าวโดยสรุปคือมีเทือกเขา เพชรบูรณ์ที่สลับซับซ้อนประกอบอยู่รอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นในด้านทิศตะวันออกมีภูแปก ภูทุ่งแทน ภูน้ำอุ่น ด้านใต้มีภูลมโล ภูทุ่งแทน ภูแผงม้า และด้านตะวันตกมีภูหินร่องกล้าและภูผาผึ้ง
ด่านซ้ายเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเลย จัดอยู่ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรืออีสาน หาก ทว่ากลับมีสภาพทางภูมิศาสตร์ที่แตกต่างจากภาคอีสานซึ่งมักเป็นที่ราบสูงอย่างสิ้นเชิง ตรงกันข้าม ด่าน ซ้ายกลับมีสภาพทางกายภาพที่มีลักษณะเฉพาะ คือ เป็นที่ราบแคบๆ อยู่กลางหุบเขาและมีลำน้ำสาย สำคัญไหลผ่านกลางที่ราบ
แบ่งเป็น ๒ ประเด็น คือ ส่วนแรกในฐานะที่เป็นโครงการย่อยของการอบรบเชิงปฏิบัติการณ์ ประวัติศาสตร์ โบราณคดีและชาติพันธุ์ กล่าวได้ว่า ตลอดระยะเวลา ๑ ปี ๖ เดือน ของการทำงานวิจัย โครงการนี้ นับได้ว่าบรรลุเป้าหมายตามที่หัวหน้าโครงการวิจัยตั้งไว้ เพื่อต้องการสร้างนักวิจัยท้องถิ่น เพราะงานวิจัยชิ้นนี้ เป็นผลที่เกิดขึ้นจากนักวิจัยท้องถิ่น ซึ่งประกอบด้วย กลุ่มคนที่หลากหลายอาชีพ และ หลายวัย ร่วมกันร้อยเรียงข้อมูล ทั้งจากการเอกสาร การสัมภาษณ์ผู้คนในท้องถิ่น และบันทึกจากความ ทรงจำ โดยผ่านการจัดระเบียบจากนักวิจัยส่วนกลาง โดยมีคณะอาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิให้คำปรึกษาและ แนวทางการศึกษาอยู่เป็นระยะ
บริเวณลุ่มน้ำหมันเป็นท้องถิ่นที่เกิดเมืองประวัติศาสตร์ด่านซ้ายขึ้นในพุทธศตวรรษที่ ๒๒ เพราะเป็นบริเวณดินแดนระหว่างกรุงศรีสัตนาคนหุตกับกรุงศรีอยุธยา ตำแหน่งของเมืองตั้งอยู่บริเวณต้นลำน้ำหมันที่สัมพันธ์กับสันปันน้ำที่แบ่งลำน้ำป่าสักซึ่งไหลลงสู่ที่ราบภาคกลางและลำน้ำหมันที่ไหลขึ้นไปสู่ลำน้ำเหืองอันเป็นสาขาหนึ่งของแม่น้ำโขง
หลังจากการเปิดพรมแดนต้อนรับการท่องเที่ยวของลาวในปี ๒๕๓๒ ถือเป็นจุดเริ่มของการพยายาม สลายพรมแดนประเทศจากความหวาดหวั่นต่อภัยคอมมิวนิสต์ จากการต่อรองทางการเมืองการทหารมาสู่ การค้า ดังนโยบายที่กล่าวกันว่า เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้าของรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ เริ่มมีการ สำรวจแม่น้ำโขงสี่ชาติ คือ ไทย ลาว พม่า จีน เพื่อแสวงหาแนวทางการค้าร่วมกัน เกิดนโยบายสี่เหลี่ยม เศรษฐกิจของประเทศไทย ร่วมกับนโยบายความร่วมมือของประเทศอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ๖ ประเทศ อันมีจีน เป็นหัวแรงใหญ่ผลักดันการประชุมและเงินทุนในแต่ละโครงการ
ปฏิสัมพันธ์ด้านการอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐาน หากนับรวมการอพยพในยุคแรกซึ่งเล่าไว้ใน ตำนานต่างๆ คนยวน คนลื้อ คนลาวได้อพยพลงใต้จากดินแดนยูนนานของจีน ด้วยสาเหตุการรุกราน ของชาวฮั่นเป็นส่วนใหญ่ และได้อพยพตามกันมาเรื่อยๆ เพราะการทำมาหากินถูกแย่งชิงจากคนที่เข้ามา อยู่ใหม่ในดินแดนเดิม อย่างไรก็ตาม หากดูจากแหล่งที่มาของม้ง และเย้า รวมทั้งเรื่องเล่าการอพยพ ต่างๆ ของบรรพบุรุษ คนม้งและเย้าก็น่าจะอพยพเข้ามาในอาณาบริเวณแม่น้ำโขงตอนบนในช่วงต่อมา
นับแต่เจ้ารำมะเสนเข้ามาฟื้นฟูเมืองเชียงของแล้วก็มีกลุ่มคนอพยพเข้ามาอยู่เมืองเชียงของ กลุ่ม คนเมืองที่ติดตามเจ้ารำมะเสน กลุ่มคนลื้อ ซึ่งตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ราบลุ่มแม่น้ำอิง แม่น้ำงาว ต่อมาก็ กระจายไปอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง หลังจากนั้นก็มีกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ คือขมุ ลาว ม้ง เย้า ลาหู่ อาข่า จีนฮ่อ การอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานของกลุ่มคนเหล่านี้เป็นแบบไป ๆ มา ๆ ระหว่างชายแดนไทยลาวบ้าง และตั้ง เป็นชุมชนถาวรจนถึงปัจจุบันบ้าง เพราะในสมัยนั้นการกำหนดเรื่องเขตแดนและเรื่องสัญชาติยังไม่มี ความเข้มงวด ตลอดจนเขตเชียงของและเวียงแก่นเป็นเมืองชายขอบที่อำนาจรัฐบางอย่างยังเข้าไม่ถึง ส่วนใหญ่กลุ่มชาติพันธุ์จะเคลื่อนย้ายเข้ามาอยู่ในเชียงของเวียงแก่นเพราะสงครามและเพื่อหาแหล่งที่ทำ กินที่อุดมสมบูรณ์กว่าสถานที่เดิม สำหรับบางกลุ่มชาติพันธุ์ก็มีสาเหตุมาจากที่อยู่เดิมเกิดโรคระบาด จึง เกิดการเคลื่อนคนเข้ามาอยู่เชียงของตามที่พอจะลำดับได้ดังต่อไปนี้
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติตั้งแต่ฉบับที่ ๑ ปี ๒๕๐๔ เป็นต้นมาเป็นแม่บทการ พัฒนาของประเทศไทยในแนวทางสมัยใหม่ โดยในช่วงแรกเน้นการสร้างโครงสร้างพื้นฐานการพัฒนา ประเทศ เช่น ถนนหนทาง ประปา ไฟฟ้า ควบคู่ไปกับการส่งเสริมปลูกพืชเศรษฐกิจการค้ากับเกษตรกรทั่ว ประเทศ โดยมีการปล่อยสินเชื่อทั้งให้แก่เอกชนธุรกิจและชาวบ้านเกษตรกรซึ่งเงินเหล่านั้นรัฐได้กู้มาจาก ธนาคารโลกผู้ผลักดันการพัฒนาแนวใหม่อย่างเต็มที่โดยมีเจ้าของเงินรายใหญ่ที่แท้จริงคือประเทศเสรี นิยมอย่างอเมริกา
ยุคหลังอำนาจสยามถึงเริ่มสงครามโลกครั้งที่สอง (พ.ศ. ๒๔๔๗–๒๔๘๑) ในยุคนี้ในฝั่งซ้าย แม่น้ำโขงยังเป็นดินแดนอาณานิคมของฝรั่งเศสอยู่ และเจ้าอาณานิคมได้เก็บค่าหัวชายฉกรรจ์เป็นเงินคน ละ ๑๐ หมัน สำหรับชาวบ้านทั่วไปในยุคนี้ มันเป็นเงินจำนวนมาก และเงินเป็นสิ่งที่หายากเพราะด้วยวิถี ชีวิตที่พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติทำไร่ ทำนา หาของป่า ล่าสัตว์ ทำให้คนลาวและคนลื้อจำนวนมากที่ อพยพจากหลวงพระบางมาตามลำน้ำโขงขึ้นมาตั้งถิ่นฐานในเขตเชียงของ ของสยาม พ่อเฒ่าผุย บุปผาผู้ อพยพรุ่นแรกแห่งบ้านปากอิงที่เริ่มต้นหมู่บ้านด้วยเรือนคนลาวสองหลัง
Home | About Us | Contact Us
มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ๓๙๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
โทรศัพท์ ๐-๒๒๘๑-๑๙๘๘ , ๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐ โทรสาร๐-๒๒๘๐-๓๓๔๐
Vlekprapaifoundation@gmail.com
