เมืองโบราณได้สร้างเรือนไม้อยุธยา โดยถ่ายทอดมาจากคุ้มขุนแผน ซึ่งทางราชการได้สร้างขึ้นไว้กลางสระบริเวณคุกโบราณหลังวัดเกษ จังหวัดอยุธยา มีตะแลงแกงอยู่ทางทิศตะวันออก ส่วนทิศใต้คือถนนหน้าหับเผย ด้วยตามเนื้อเรื่องวรรณคดีขุนช้างขุนแผนนี้ ชวนให้เข้าใจว่า ขุนแผนมาติดคุกอยู่ที่นี่นานหลายปี จึงสร้างเป็นอนุสรณ์ของขุนแผนไว้

คุ้มขุนแผนเป็นเรือนหมู่ ๔ หลัง มีชานกลางหรือชานแล่นถึงกันเป็นรูปสี่เหลี่ยม และมีหอนั่งอยู่ตรงกลางเป็นหอโถง ส่วนเรือนทั้ง ๔ หลังจะโยงหอนั่งและชานแล่นทั้ง ๔ ด้าน

คุ้มขุนแผนนี้ ที่จริงแล้วควรเรียกว่า เรือนขุนช้าง จะเหมาะกว่า เพราะเป็นลักษณะเรือนของผู้มีอันจะกิน และได้แบบมาจากวรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอนขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง ซึ่งในวรรณคดีได้พรรณนาสถาพต่างๆ บนเรือนนั้นอย่างชัดเจน นำมาเปรียบเทียบกับแบบบ้านโบราณที่มีรูปทรงงดงามของคหบดีจากอีกหลายแห่ง แล้วจึงก่อสร้างขึ้นตามแผนผังของคุ้มขุนแผนดังที่เห็นนี้