ข้าพเจ้ามีความเห็นว่า ประโยชน์ที่ได้จากการศึกษาวิจัยในเรื่องประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมท้องถิ่นนี้มีอย่างมหาศาล แต่จะกล่าวถึงเฉพาะสิ่งที่เป็นรูปธรรมเท่านั้น นั่นก็
คือ การนำไปใช้เป็นประโยชน์ในการสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น และพิพิธภัณฑ์เมือง ( local museum) กับการสนับสนุนการท่องเที่ยวแบบยั่งยืน ( sustainable tourism ) อันเป็นสิ่งที่สังคมไทยขาดแคลนอยู่มาก ในขณะนี้ที่ว่าเป็นประโยชน์กับการจัดและสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นก็เพราะว่าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติต่างๆที่มีอยู่มากมาย ในขณะนี้ คือ พิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดงศิลปวัตถุเป็นส่วนใหญ่ อีกทั้งเป็นการสื่อให้เห็นแต่เพียงรูปแบบทางศิลปกรรม และอายุตามยุคสมัยที่เพียงแสดงความเก่าแก่ และความ
รุ่งเรืองของบ้านเมืองเป็นสำคัญ เป็นการเสนอเนื้อหาทางวัฒนธรรมที่หยุดนิ่ง และเป็นตอนๆไปมากกว่าการที่จะให้แลเห็นคนในพื้นที่และพัฒนาการทางสังคมและวัฒนธรรม ที่มีการเคลื่อนไหวอย่างสืบเนื่องและมีวิสัยทัศน์เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคตหรืออาจกล่าวอีกอย่างหนึ่งได้ว่าการจัดแสดงของบรรดาพิพิธภัณฑ์ของรัฐที่มีอยู่
นั้นแม้ว่าจะมีการนำเอาเทคนิคและวิธีการจัดแสดงที่ทันสมัยเข้ามาทำกันอยู่ก็ตามแต่แนวคิดยังคงเป็นแบบเดิมที่มุ่งให้คนเชื่อและหลงใหลในความรุ่งเรืองและเก่าแก่ของชาติ
เป็นสำคัญ เป็นสิ่งที่ล้าหลังเพราะในยุคสมัยของโลกาภิวัตน์ เช่นในปัจจุบันนี้อาจเป็นสิ่งที่ทำให้เกิดมอมเมาตนเองได้ ข้าพเจ้าคิดว่าค่านิยมทางวัฒนธรรมอย่างหนึ่งในเรื่องที่
อะไรก็จะเป็นที่สุดของโลกที่แพร่สะพัดอยู่ในขณะนี้ก็มีที่มาจากการมอมเมาตนเองในลักษณะนี้ ในขณะที่แนวคิดในเรื่องพิพิธภัณฑ์ในโลกปัจจุบันสำหรับประเทศที่พัฒนา
แล้วนั้นมุ่งที่จะให้คนในชาติได้รู้จักตนเองเป็นสำคัญและในขณะเดียวกันก็เป็นสถาบันการศึกษาที่คนจากภายนอกได้เข้ามาเรียนรู้เพื่อความเข้าใจทางวัฒนธรรมที่จะมีผลไป
ถึงการอยู่ร่วมกันอย่างราบรื่นในโลกเดียวกัน ที่ว่าให้คนในชาติรู้จักตัวเองก็เพราะพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นคือสถานที่แสดงของที่ทำให้คนในท้องถิ่นรู้จักถิ่นตนเองว่าอยู่ที่ไหนมี
สภาพแวดล้อม และทรัพยากรธรรมชาติเป็นอย่างใดมีหลักฐานความเก่าแก่ในการตั้งถิ่นฐาน และการปรับตัวเองเข้ากับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติมาอย่างใดและในการ
ปรับตัวดังกล่าวทำให้ต้องพัฒนาเทคโนโลยีอย่างใดขึ้นมาควบคุมเรื่อยลงมาถึงพัฒนาการทางสังคม การเมืองและเศรษฐกิจ ในท้องถิ่นที่จะทำให้แลเห็นการเปลี่ยนแปลง
ทางวัฒนธรรมในปัจจุบันและอนาคตได้

     การจัดพิพิธภัณฑ์ที่ทำให้คนได้เห็นจากสิ่งที่เป็นจริงใกล้ตัว ดังกล่าวนี้คือระบบการศึกษาที่ทำให้คนได้เห็นและได้คิดซึ่งจะเป็นพื้นฐานสำคัญที่นำไปสู่การมีสติปัญญา และ
การมีความรู้ที่จะนำไปสู่การสร้างสรรค์นานาประการ อาจกล่าวได้ว่าเป็นการศึกษานอกระบบ ที่อาจสร้างดุลยภาพกับการศึกษาในระบบที่เน้นการเรียนรู้สิ่งไกลตัว การเชื่อ
และท่องจำแบบคิดไม่เป็นที่มีอยู่ในขณะนี้

     พิพิธภัณฑ์นั้นแลเห็นได้ข้อมูล และหลักฐานที่นำมาแสดงประกอบด้วยหลักฐานทางโบราณคดี ( archaeological past ) ที่เป็นมาของประวัติศาสตร์ทางวัฒนธรรม
( cultural history) และหลักฐานทางชาติพันธุ์ ( ethnographical present ) ซึ่งได้จากวัตถุสิ่งของและคำบอกเล่าของคนในท้องถิ่น เป็นที่มาของประวัติศาสตร์ทาง
สังคม อีกทั้งเป็นสิ่งที่ถูกละเลยมากในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ในขณะนี้ แม้ว่าบางแห่งจะพยายามนำมาเกี่ยวข้องด้วย ก็ยังขาดในเรื่องบริบทและการศึกษาวิจัยที่ถูกต้อง

     ส่วนเรื่องการท่องเที่ยวแบบยั่งยืน ( sustainable tourism) นั้นเป็นสิ่งภายนอกที่จะมาเชื่อมโยงกับการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ความมุ่งหมายก็เพื่อที่จะให้คนจากภาย
นอกไม่ว่าจะเป็นนักท่องเที่ยวจากต่างประเทศ หรือคนภายในประเทศเองได้รู้จัก และเรียนรู้สังคมและวัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างมีเหตุผลและถูกต้อง เพราะฉะนั้นหลักฐาน และ
ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาวิจัยประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่นนั้นจะเป็นสิ่งที่นำไปใช้เป็นเนื้อหาสาระในการให้ความรู้และความคิดแก่นักท่องเที่ยว

     หัวใจของการท่องเที่ยวแบบยั่งยืนอันเกิดมาจากการเคลื่อนไหวทั่วโลกในขณะนี้ก็คือ เพื่อการศึกษาทางวัฒนธรรมที่จะสร้างความเข้าใจอันดีในการที่มนุษย์จะอยู่ในโลก
เดียวกัน อย่างมีความเคารพต่อกัน เป็นเรื่องที่มุ่งเน้นไปในทางศีลธรรมด้วย การท่องเที่ยวแบบนี้เป็นสิ่งที่ขัดแย้งกับแนวคิดการท่องเที่ยวแต่ก่อนที่ยังคงดำรงอยู่ ซึ่งเน้นเพื่อ
ให้เป็นรายได้ทางเศรษฐกิจแก่บ้านเมืองและกลุ่มบุคคลที่จัดการ จึงเป็นการให้ความเพลิดเพลินและการหย่อนใจแก่ผู้ที่เป็นนักท่องเที่ยวเป็นสำคัญ และในส่วนนักท่องเที่ยวเอง
ก็เกิดนิสัยที่ไม่มีความรับผิดชอบขึ้น เพราะเข้ามาอยู่ในถิ่นฐานที่ไม่ใช่บ้านเมืองของตน พร้อมที่จะใช้เงินทองซื้อหาในสิ่งที่ตนอยากได้และต้องการ การเสนอสนองแบบนี้นำไป
สู่การท่องเที่ยวและการจัดการเพื่อการท่องเที่ยวแบบทำลาย ผลที่ตามมาก็คือ สภาพแวดล้อมธรรมชาติและวัฒนธรรมท้องถิ่นถูกทำลาย ซึ่งก็รวมไปถึงผู้คนด้วย เช่น ปัญหา
โสเภณีและการระบาดของโรคเอดส์ที่เห็นในขณะนี้ เป็นต้น การท่องเที่ยวแบบยั่งยืนนี้เป็นการท่องเที่ยวที่ให้ความรู้ความเพลิดเพลินทั้งด้านศิลปวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม
ทางธรรมชาติ และมีความมุ่งหมายสำคัญที่ จะอนุรักษ์สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ และวัฒนธรรมเท่าๆกับการสร้างสำนึกให้คนจากภายนอกมีความเคารพต่อวัฒนธรรม
ท้องถิ่น และแสวงหาความร่วมมือกับคนท้องถิ่นและกระจายรายได้ไปสู่คนท้องถิ่น

     เมื่อเป็นเช่นนี้การท่องเที่ยวแบบยั่งยืน ก็คือทางเลือกสำคัญอีกทางหนึ่งในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมที่อาจจะดีกว่าและเหมาะสมกว่าการพัฒนาทางเกษตรอุตสาหกรรม
และอุตสาหกรรม ที่มีแต่การทำลายสภาพแวดล้อมและการใช้ทรัพยากรธรรมชาติจนเกินความจำเป็น หลายๆ ประเทศเช่นในยุโรปตะวันออกมีรายได้จากการท่องเที่ยวที่มีคุณ
ภาพ ทำให้ผู้คนมีรายได้ดีโดยไม่ต้องทำลายสภาพแวดล้อม ในขณะเดียวกันก็เปิดเผยให้เห็นความรุ่งเรืองในอดีตที่ยิ่งใหญ่ไม่น้อยหน้าอังกฤษและฝรั่งเศสเลย

     แต่การที่จะให้เกิดการท่องเที่ยวแบบยั่งยืนที่ว่านี้ได้ในประเทศไทยนั้นก็ต้องมีการปรับปรุงในหลายๆด้านที่ทำให้สงสัยในศักยภาพและความเข้าใจของททท.ว่าจะทำให้
หรือไม่แต่สิ่งที่ต้องปรับปรุงเหนืออื่นใดทั้งสิ้นในขณะนี้ก็คือการพัฒนาและให้ความรู้ในเนื้อหาสาระทางโบราณคดีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างเป็นระบบและมี
มาตรฐานที่แล้วมาเนื้อหาสาระในการอธิบายนำเที่ยวโบราณสถานและสถานที่ทางประวัติศาสตร์นั้นมักเน้นในเรื่องรูปแบบทางศิลปะและอายุเพื่อให้เห็นความเก่าแก่และความ
สวยงามเป็นสำคัญหาได้ให้ความหมายทางประวัติศาสตร์วัฒนธรรมและสังคมไม่อีกทั้งอะไรต่ออะไรก็มองที่ศูนย์กลางเป็นใหญ่หาได้ให้ความสนใจต่อคนและท้องถิ่นไม่
เพราะฉะนั้นผลการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและวัฒนธรรมพื้นบ้านที่จะทำขึ้นตามโครงการนี้จะเป็นส่วนหนึ่งที่จะนำไปให้การศึกษาอบรมมัคคุเทศก์ให้มีคุณภาพดีขึ้น อีกทั้งยังอาจสนับสนุนให้คนในท้องถิ่นมีความรู้ความเข้าใจที่จะให้กับนักท่องเที่ยวที่มาเยือนได้