อยุธยา

      เป็นหนังสือนำเสนอข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมประเพณี มานุษยวิทยา ฯลฯ ของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยแปรออกมาในรูปของงานเขียนเชิงสารคดีผสมผสานการวิพากษ์สภาวะและปัญหาต่างๆ ตลอดจนแนวโน้มในอนาคตที่อยุธยาต้องเผชิญ

      แบ่งออกเป็นเรื่องราวต่างๆ กว่า ๓๐ หัวเรื่อง ใน ๗ ส่วนดังนี้

     -รู้จักจังหวัดอยุธยา กล่าวถึงพัฒนาการของอยุธยาตั้งแต่แรกเริ่ม ความรุ่งเรืองในฐานะ เมืองท่าการค้า การแตกดับเมื่อเกิดสงครามกับพม่า จนกระทั่งก้าวเข้าสู่ปัจจุบันสมัยเป็นเมืองเกษตรกับการเปลี่ยนแปลงสู่นิคมอุตสาหกรรม ซึ่งมีส่วนสร้างความเสื่อมโทรมให้กับเมืองและชุมชน นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการอนุรักษ์อยุธยาในฐานะเมืองประวัติศาสตร์และการเป็น " มรดกโลก "

     -สารคดีพิเศษ ประกอบด้วยสารคดีที่น่าสนใจ ๓ เรื่อง คือ เมื่อมีวิถีชีวิตอันผูกพันอยู่กับสายน้ำพาหนะที่เหมาะใจคงไม่พ้นเรือ ชีวิตชาวกรุงเก่ากับเรือ ซึ่งสารคดีเรื่องนี้ได้เป็นภาพของเรือที่ใช้ในการสัญจรหลายประเภทด้วยกัน เช่น เรือมาด เรือเก๋ง เรืออีโปง เรือผีหลอก ฯลฯ แต่ละชนิดก็มีหน้าที่การใช้งานที่ต่างกัน สารคดีเรื่องที่สองได้นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับ " ทอง " ในราชอาณาจักกรุงศรีอยุธยา ในรูปของงานประณีตศิลป์ต่างๆ เช่นสถูปจำลอง พระพุทธรูป เครื่องราชกุธภัณฑ์, เครื่องทรงสำหรับกษัตริย์ ตลอดจนเครื่องราชูปโภคต่างๆ และในส่วนของสารคดีเรื่อง ชีวิตผันแปรที่ทุ่งสาคลี ได้สะท้อนภาพของการเปลี่ยนวิถีชีวิตจากสังคมชาวนาเข้าสู่ระบบโรงงานอุตสาหกรรมอย่างชัดเจน

    -วัฒนธรรมและประเพณี บรรยายถึงกลุ่มคนเชื้อชาติต่างๆ เช่น ลาวเวียงจันทน์, จีน, ไทยมุสลิม, มอญ และญวน ที่ได้เดินทางเข้ามาตั้งรกรากเมื่อหลายร้อยปีก่อนและอยู่อาศัยสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบันอย่างผสมกลมกลืนกับชาวไทย รวมทั้งกล่าวถึงเรื่องอาหารการกินซึ่งปรากฏอยู่ใน จดหมายเหตุของ เดอ ลาลูแบร์ นอกจากนี้ยังมีเรื่องราวเกี่ยวกับเทศกาลประเพณีสำคัญของอยุธยา ได้แก่ ตรุษสงกรานต์เดือน ๕ พิธีเวียนเทียนในวันมาฆบูชาและวิสาขบูชา, งานเข้าพรรษา, งานสารท เป็นต้น แต่ที่โดดเด่นที่สุดเห็นจะได้แก่ ประเพณีทิ้งกระจาด ซึ่งเป็นงานที่จัดกันทั่วไปในชุมชนชาวจีน โดยเฉพาะถ้าเอ่ยถึงงานทิ้งกระจาดวัดพนัญเชิง ถือได้ว่าเป็นงานประจำปีที่ใหญ่ที่สุดงานหนึ่งของประเทศ

    -สารคดีภาพ นำเสนอภาพประกอบคำอธิบายเชิงประวัติศาสตร์ ตลอดจนพระพุทธลักษณะของ ๔ พุทธปฏิมาในอยุธยา อันได้แก่ พระพุทธารูปวัดธรรมมิกราช, พระพุทธไตรรัตนายกหรือหลวงพ่อโต, หลวงพ่อวัดมงคลบพิตร และพระประธานวัดหน้าพระเมรุ

    -สถานที่ท่องเที่ยว นำขบวนด้วย ย่ำย้อนรอยประวัติศาสตร์กรุงเก่า พาไปเที่ยวชมสถานที่ต่างๆ ของอยุธยาพร้อมกับบอกเล่าความเป็นมาของสถานที่อื่นๆ โดยสังเขป เริ่มต้นด้วยการนั่งรถชมรอบเกาะเมือง ผ่านไปยังสถานที่สำคัญๆ อาทิ ตลาดเจ้าพรหม, อนุสรณ์สถานปรีดี พนมยงค์, พระราชวังจันทรเกษม, วัดหน้าพระเมรุ, วัดไชยวัฒนาราม, วัดพุทไธสวรรย์, วัดพระศรีสรรเพชญ, วัดมหาธาตุ, พระราชวังบางปะอิน, ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์, พิพิธภัณฑ์เจ้าสามพระยา ฯลฯ

    -ข้อมูลเฉพาะจังหวัด นำเสนอข้อมูลในเชิงภูมิศาสตร์สัมพันธ์กับอาชีพของชาวอยุธยาในอดีต เนื่องจากอยุธยาอยู่ในที่ราบน้ำท่วมถึง มีแม่น้ำและแผ่นดินเป็นทรัพยากรสำคัญ อาชีพที่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมจึงได้แก่การทำนา ทำสวน ตลอดจนการเผาอิฐ อย่างไรก็ตามอาชีพพื้นถิ่นเหล่านี้กำลังจะเปลี่ยนแปลงไป เนื่องจากสาเหตุการสร้างเขื่อนเจ้าพระยาและโรงงานอุตสาหกรรมที่ปล่อยน้ำเน่าเสีย ส่งผลให้ดุลยภาพของระบบนิเวศสูญเสียไป

    -แด่นักเดินทาง ผู้ที่ใฝ่เที่ยวอยุธยาแต่ยังไม่คุ้นเคยเรื่องเส้นทาง และสถานที่ต่างๆ ว่าตั้งอยู่บริเวณใด ข้อมูลในส่วนนี้ได้แนะนำเส้นทางการเดินทางมาอยุธยาทั้งทางเรือ ทางรถไฟ และทางรถยนต์ รวมถึงแนะนำร้านอาหาร ร้านขายของที่ระลึก สถานที่พัก ตลอดจนหมายเลขโทรศัพท์ของสถานที่สำคัญของหน่วยงานต่างๆ ภายในจังหวัด

     แนะนำให้อ่านหนังสือเล่มนี้ด้วยสาเหตุหลายประการด้วยกัน ประการแรกอ่านเพลินมีสาระ ประการที่สอง ได้เห็นภาพของอยุธยาในหลายๆ แง่มุม ไม่ว่าจะเป็นทางด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี, มานุษยวิทยาเห็นความเปลี่ยนแปลงของท้องถิ่นอันเกิดจากการขยายตัวของระบบอุตสาหกรรมและทุนนิยม สิ่งเหล่านี้ล้วนมีผลกระทบต่อทุกสิ่งทุกอย่างในอยุธยาทั้งสิ้น ประการสุดท้าย อดีตทางวัฒนธรรมของอยุธยาได้มีส่วนสร้างรากให้กับเมืองหลวงของประเทศไทยในปัจจุบัน

     แต่ดูเหมือนว่ายังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่า เงื่อนไขทางภูมิศาสตร์, ประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ, ประชากร, สภาพแวดล้อม หรือเหตุผลอื่นใด ที่ได้ทำให้เมืองนั้นมีชะตากรรมอันหนักกว่าอยุธยา

หากต้องการบอกรับเป็นสมาชิกจดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ กรุณาส่งชื่อ ที่อยู่พร้อมแสดมป์ ๖ ดวงต่อปี มาตามที่อยู่มูลนิธิฯ