จากการที่ได้เข้าไปสนับสนุนโครงการและร่วมจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในหลายๆ แห่ง ไม่ว่าจะเป็นพิพิธภัณฑ์จันเสน พิพิธภัณฑ์วัดศรีสุทธาวาส พิพิธภัณฑ์บ้านเขายี่สาร และพิพิธภัณฑ์บ้านหนองขาว เป็นต้น ทำให้ข้าพเจ้าได้รับประสบกาณ์ต่างๆ ซึ่งนำมาบอกเล่าได้ดังนี้

     ๑.การสร้างความเข้าใจในชุมชน ผู้ที่รับบทบาท คือ ผู้นำชุมชน โดยมากมักจะเป็นพระภิกษุ ผุ้เป็นเจ้าอาวาส, คณะครู หรือกลุ่มผู้นำชุมชนต่างๆ ตัวอย่างที่จะขอยกมาในที่นี้ก็คือ พิพิธภัณฑ์จันเสน หลวงพ่อเจริญผู้เป็นเจ้าอาวาสวัดจันเสน และคณะทำงานได้ใช้เวลาค่อนข้างมากในการทำความเข้าใจต่อคนในชุมชนว่า การสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นนั้นดีต่อคนในชุมชนอย่างไร ? นับได้ว่าความพยายามโดยมุ่งหวังความรู้แจ้งเห็นจริงได้ผล เพราะทุกวันนี้คนจันเสนไม่ว่าเด็ก หนุ่มสาว ผู้ใหญ่ ต่างก็ภาคภูมิใจในท้องถิ่นอย่างยิ่ง

     ๒.งบประมาณหรือทุน รวมถึงค่าใช้จ่าย ในการก่อสร้างอาคาร การออกแบบตกแต่งภายใน การออกแบบจัดแสดง เป็นต้น บางชุมชนไม่มีปัญหาเรื่องนี้ แต่บางชุมชนก็มีปัญหา เช่น พิพิธภัณฑ์บ้านเขายี่สารที่มีงบประมาณน้อย ขอเงินสนับสนุนไปก็ไม่ได้ (ไม่ฮา) จึงทำให้เกิดความล่าช้าในการดำเนินงานไปบ้าง หว่าก็มีวิธีแก้ปัญหาตามสถานการณ์ เช่น ใช้การจัดแสดงแบบกึ่งถาวรโดยไม่จำเป็นต้องใช้วัสดุที่มีราคาแพง แต่สิ่งที่จำเป็นก็คือ การนำเสนอเรื่องราวเนื้อหา ตลอดจนวิถีชีวิตของชุมชน ส่วนเรื่องเฟอร์นิเจอร์ภายในอาคารพิพิธภัณฑ์นั้นชาวบ้านก็ร่วมมือร่วมใจกันทำ(น่าภูมิใจ)

     ๓.การอนุรักษ์โบราณวัตถุหรือเครื่องมือ เครื่องใช้สำคัญๆ ของท้องถิ่น บ้านเราเมืองเรามีนักวิทยาศาสตร์หลายสาขาแต่ว่านักวิทยาศาสตร์ที่สนใจในด้านนี้มีอยู่น้อย ก็อยากให้ทันมามองตรงจุดนี้บ้าง

     ๔.การท่องเที่ยว ชุมชนใดตั้งอยู่บนชุมทางคมนาคม เช่น พิพิธภัณฑ์บ้านหนองขาว ก็เป็นธรรมดาอยู่เองที่จะมีการท่องเที่ยวเข้ามา หากเป็นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ก็น่ายินดี แต่ถ้าให้ความสำคัญกับการท่องเที่ยวโดยมุ่งเน้นรายได้เป็นหลัก ปัญหาที่อาจจะตามมาคือเรื่องสภาพแวดล้อม ตลอดจนความรู้สึกของคนในชุมชนที่เปลี่ยนแปลงไปซึ่งเป็นผลกระทบมาจากกระแสการท่องเที่ยว ในเรื่องนี้ชุมชนต้องมีการจัดการที่ดี รู้เท่าทันกระแสโลก

     ๕.การจัดกิจกรรมต่อเนื่อง เป็นสิ่งสำคัญมากต่อความเป็นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น อาทิ การจัดอบรมยุวมัคคุเทศก์ การตั้งกลุ่มแม่บ้าน การจัดสัมมนา การขายของที่ระลึก การจัดพิมพ์หนังสือเผยแพร่เรื่องราวของท้องถิ่น ฯลฯ พิพิธภัณฑ์บางแห่งไม่ค่อยคำนึงถึงสิ่งต่างๆ เหล่านี้จึงไม่เกิดสิ่งดึงดูดใจ เมื่อไม่มีผู้คนสนใจพิพิธภัณฑ์ก็จะค่อยๆ ตายไป

     พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเป็นสถานที่ที่เชื่อมโยงอดีตสู่ปัจจุบัน ตลอดจนชี้ทิศทางของชุมชนในอนาคต อันเป็นพื้นฐานสำคัญวนการพัฒนาคุณภาพชีวิตของท้องถิ่นอย่างมีองค์รวม คำบอกเล่าจากประสบการณ์ของข้าพเจ้าอาจจะผิดพลาด หรือประเด็นำไม่ครบถ้วน หากเป็นเช่นนั้นข้าพเจ้าขออภัย

หากต้องการบอกรับเป็นสมาชิกจดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ กรุณาส่งชื่อ ที่อยู่พร้อมแสดมป์ ๖ ดวงต่อปี มาตามที่อยู่มูลนิธิฯ