ประเทศไทยเรานั้นมีแม่น้ำลำคลองมากมายกระจายอยู่ทั่วทุภูมิภาค แต่มีทะเลสาบอยู่เพียงแห่งเดียวคือ ทะเลสาบสงขลา ซึ่งกินพื้นที่จังหวัดสงขลา พัทลุง และนครศรีธรรมราช ชีวิตของคนที่อาศัยอยู่กับทะเลสาบแห่งนี้มาเป็นเวลานานเป็นอย่างไรนั้น หนังสือทั้งสองเล่มนี้ได้นำเสนอเรื่องราวต่างๆของทะเลสาบสงขลาที่สัมพันธ์กับผู้คนที่อาศัยอยู่รอบๆ ทะเลสาบแห่งนี้ ทั้งทางด้านวัฒนธรรมและประเพณี ความเชื่อ การทำมาหากิน ฯลฯ

     เรื่องเล่ารอบทะเลสาบ ตัวหนังสือที่ออกแบบให้เหมือนกับตัวเขียน รวมทั้งภาพลายเส้นที่แทรกประกอบอยู่ในทุกหน้า เมื่อเปิดอ่านจึงให้ความรู้สึกเหมือนกับว่าเรากำลังอ่านสมุดบันทึกของใครสักคนหนึ่งที่อยากจะบอกเล่าเรื่องราวที่ได้รับรู้และสัมผัสมาจากการเดินทางไปทะเลสาบสงขลา แบ่งเนื้อหาออกเป็น ๗ ส่วน คือ ๑) กำเนิดทะเลสาบ กำเนิดการเดินทาง ๒) หนังตะลุง ความบันเทิงติดดิน ๓) ชาวบ้าน ความเชื่อ ความศรัทธา ๔) คุยเรื่องโจรสลัด ๕) ตายายโนราบรรพบุรุษของชาวใต้ ๖) กองทัพเดินด้วยท้อง ๗) ลมหายใจของทะเลสาบ

     ทะเลสาบสงขลาเป็นหนังสือเล่มแรกในชุด " กุศุมรสของแผ่นดิน " แยกได้เป็นสองส่วนใหญ่ๆ คือ ส่วนบทความ เป็นการนำเนื้อหาที่จดบันทึกไว้ในเรื่องเล่ารอบทะเลสาบมาเรียบเรียงใหม่ เพิ่มรายละเอียดมากขึ้น แบ่งเป็นหัวข้อต่างๆ ดังนี้ กำเนิดทะเลสาบ สทิงพระ อดีตบุรีที่เคยรุ่งเรือง สงขลาวันวานและวันนี้ เกาะยอ … มโนหรานิบาต กาพย์กุศุมรสของเมธีนิรนาม ตามทัศนะของเขมานันทะ … มธุรสจากหนังตะลุง จงเกแหลมจองถนน บ้านหาดไข่เต่า นางพญาแห่งทะเลสาบ ข้าว หญ้ามหัศจรรย์ ในหนึ่งเมล็ดมีทุกสิ่งที่ชีวิตต้องการ โนรายอดกุศุมรสของชาวใต้ ทะเลน้อยแหล่งพักของผู้อพยพเร่ร่อน คำเล่าขานเรื่องช้างค่อม เพลงบอก ประคารมธรรม ลือลั่นที่ระโนด ปี พ.ศ.๒๔๗๔ และบทส่งท้าย อีกส่วนคือ ส่วนของภาพประกอบที่มากมาย จนน่าจะเป็นสมุดภาพมากกว่า

     ทั้งสองเล่มต่างกันที่วิธีการนำเสนอแต่สาระที่ได้ไม่ต่างกันทำให้เห็นภาพรวมของทะเลสาบสงขลา ตั้งแต่ก่อนมีทะเลสาบสงขลาเมื่อ ๑๓๐ ล้านปีก่อน จนเกิดมีทะเลสาบเมื่อร้อยกว่าปีที่ผ่านมา ที่มีผลต่อการดำรงชีวิตของผู้คนที่ได้อาศัยพึ่งพาทะเลสาบแห่งนี้ สิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่อาศัยอยู่รอบๆ ทะเลสาบต่างพึ่งพากัน การเปลี่ยนแปลง การพัฒนาที่เกิดขึ้นตามกาลเวลาส่งผลต่อวิถีชีวิตของผู้คนที่อาศัยอยู่รอบทะเลสาบให้หวนคิดถึงวันวานที่ผ่านมา ความต้องการเพียงบางอย่างอาจต้องแลกกับความสูญเสียอีกหลายอย่าง