สุโขทัย ศรีสัชนาลัย และกำแพงเพชร เป็นกลุ่มเมืองหรือรัฐที่ได้รับเลือกจาก UNESCO ให้เป็นเมืองมรดกโลก โดยผ่านการครอบงำจากระบบการศึกษาของรัฐไทยที่สถาปนาให้เป็นอาณาจักรแห่งแรกของไทย

    ความเชื่อเรื่องอาณาจักรสุโขทัย คือพ่อขุนบางกลางหาว ( บิดาพ่อขุนรามคำแหง ) ร่วมมือกับพ่อขุนผาเมือง ขับไล่ขอมไปจากสุโขทัย แล้วตั้งตนเป็นกษัตริย์ปกครองเมืองสุโขทัยชื่อพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ สืบสายกันลงมาจนกระทั่งเสียเมืองแก่อาณาจักรอยุธยา

    ประวัติศาสตร์สร้างชาติเหล่านี้ถูกทักท้วงโดย อาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม เมื่อคราวสัมมนาความรู้เรื่อง " เมืองสุโขทัย - ศรีสัชนาลัย " จัดโดยมูลนิธิเล็ก - ประไพ วิริยะพันธุ์ วันที่ ๒๒ – ๒๓ กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา มีรายการชมโบราณสถานในเมืองทั้งสาม พร้อมทั้งทำความเข้าใจพัฒนาการของรัฐสุโขทัยไปพร้อมๆ กัน

    อาจารย์ศรีศักรได้ยกศิลาจารึกหลักที่ ๒ ( วัดศรีชุม ) โดยบอกว่าเรื่องราวในจารึกหลักนี้ กล่าวถึงความเป็นมาของรัฐสุโขทัยเก่าไปกว่าเรื่องราวในศิลาจารึกหลักที่ ๑ ( พ่อขุนรามคำแหง ) เสียอีก แต่คนทั่วไปมักไม่ทราบ เพราะถูกการศึกษากระแสหลักของชาติครอบงำอยู่

    ศิลาจารึกหลักที่ ๒ กล่าวถึง พ่อขุนศรีนาวนำถม ผู้ครองนครสุโขทัย - ศรีสัชนาลัย เป็นบิดาของพ่อขุนผาเมืองซึ่งเป็นลูกเขยกษัตริย์เขมรเมืองพระนครหลวง ( นครธม ) อีกทั้งได้รับพระราชทานพระขรรค์ชัยศรี และสถาปนาเป็น " ศรีอินทรบดินทราทิตย์ " ต่อมากมรเตงอัญผาเมืองหรือพ่อขุนผาเมืองร่วมมือกับพ่อขุนบางกลางหาวขับไล่ขอมสบาดโขลญลำพงไปจากสุโขทัย

    พ่อขุนผาเมืองยกเมืองสุโขทัยให้พ่อขุนบางกลางหาว พร้อมกับสถาปนาเป็น " ศรีอินทราทิตย์ " แล้วพ่อขุนผาเมืองก็จากไป

    ประเด็นที่น่าขบคิดคือ พ่อขุนผาเมืองไปไหน ทำไมถึงยกเมืองให้เพื่อน ทั้งๆ ที่สุโขทัยเป็นเมืองของบรรพบุรุษ ข้อความในจารึกได้บ่งบอกความสัมพันธ์ของพ่อขุนผาเมืองกับกษัตริย์เขมร และจารึกของเขมรได้กล่าวถึงกษัตริย์เขมรในสมัยนั้นว่า เป็นลูกเขยกษัตริย์องค์ก่อน

    ฉะนั้น อาจเป็นไปได้ที่พ่อขุนผาเมืองกลับไปครองพระนครหลวง เป็นกษัตริย์เขมรที่มีศักดิ์และฐานะยิ่งใหญ่กว่าผู้ครองรัฐสุโขทัย

    เรื่องราวเหล่านี้เป็นสิ่งที่ถูกซ่อนเร้นไว้ด้วยเหตุผลบางประการตั้งแต่สมัยล่าอาณานิคม นักประวัติศาสตร์กระแสหลักบางคนไม่รู้เท่าทันนำมาใช้โดยไม่พิจารณา ทำให้ประวัติศาสตร์ชาติไทยบรรยายภาพสุโขทัยในลักษณะ " รุ่งอรุณแห่งความสุข " อันเป็นมายาคติที่ครอบงำการศึกษาสุโขทัยมานานหลายปี