แนวทางหลักในการดำเนินงานของมูลนิธิประไพ วิริยะพันธุ์ ประการหนึ่งคือดำเนินการช่วยเหลือประสานงานเพื่อให้เกิดการจัดพิพิธภัณฑ์ขึ้นมาในแต่ละท้องถิ่นโดยร่วมมือกับชุมชนต่างๆ ทั่วทุกภูมิภาคหลังจากได้จัดสัมมนาเรื่อง พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทยขึ้น ๒ ครั้ง โดยครั้งล่าสุดจัดที่จังหวัดเชียงใหม่ ทำให้ได้ทราบถึงความสนใจในการจัดสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นว่ามีอยู่มาก กระจายอยู่ในชุมชนตั้งแต่ระดับหมู่บ้าน ตำบล กระทั่งอำเภอ ซึ่งนับว่าเป็นได้ทั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นและพิพิธภัณฑ์เมืองทีเดียว

     ในขณะนี้มูลนิธิฯ ได้เริ่มดำเนินการร่วมมือกับชุมชนบางแห่งที่มีความพร้อม เพื่อจัดสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ความพร้อมในที่นี้หมายถึงชุมชนพร้อมเป็นหลัก ทั้งเรื่องของผู้รับผิดชอบดำเนินงาน อาคารสถานที่ทุนทรัพย์เท่าที่พอจะหาได้และความเข้าใจของท้องถิ่นต่อการจัดสร้างพิพิธภัณฑ์

     โครงการของมูลนิธิฯ เริ่มดำเนินการประสานงานการจัดพิพิธภัณฑ์ ตั้งแต่เรื่องการทำทะเบียนวัตถุ การเก็บข้อมูลท้องถิ่นทุกๆ ด้าน จัดการนำเสนอเรื่องข้อมูล ออกแนวการจัดพิพิธภัณฑ์ ประสานงานการจัดแสดง การทำหนังสือทางวิชาการและหนังสือนำชม ตลอดจนแผ่นพับข้อมูลต่างๆ ให้คำปรึกษาในเรื่องการจัดการพิพิธภัณฑ์ ท้องถิ่นที่ดำเนินงานโดยชุมชน วัตถุประสงค์ในความร่วมมือนั้น การดำเนินงานทุกอย่าง ต้องขึ้นอยู่กับชุมชนเป็นหลัก มูลนิธิฯ เป็นเพียงฝ่ายอำนวยความสะดวกและทำงานร่วมกับท้องถิ่นในทุกขั้นตอน

     สำหรับโครงการที่มูลนิธิฯ กำลังดำเนินงานร่วมกับชุมชนต่างๆ มีดังนี้

     พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเวียงป่าเป้าบริเวณวัดศรีสุทธาวาส อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย มีการสร้างอาคารขนาดเล็กลักษณะเลียนแบบวิหารล้านนา ตั้งอยู่ในพื้นที่วัดเก่าของชุมชนโบราณเวียงป่าเป้าในแอ่งแม่ลาวซึ่งสัมพันธ์กับเวียงกาหลง มีจารึกกล่าวถึงชุมชนขนาดใหญ่แห่งนี้ระบุศักราช พ.ศ.๒๐๒๖ อีกทั้งยังมีประวัติการสร้างชุมชนปัจจุบันที่สืบเนื่องมาตั้งแต่เมื่อกว่าสองร้อยปีที่ผ่านมา และข้อมูลที่น่าสนใจอีกมากมาย ระหว่างนี้การเก็บข้อมูลและดำเนินการตามขั้นตอนต่างๆ อย่างค่อยเป็นค่อยไป

     พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นยี่สาร วัดเขายี่สาร ตำบลยี่สาร อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นชุมชนชายฝั่งทะเล กล่าวถึงในเอกสารโบราณมากมาย ทั้งมีการพบโบราณวัตถุที่สัมพันธ์กับการค้าทางทะเล บนเขามีสิ่งก่อสร้างตั้งแต่สมัยกรุงศรี อยุธยา และเขายี่สารยังเป็นเขาสัญลักษณ์ของเครือข่ายชุมชนคู่กับเขาลูกโดดอีก ๒ แห่ง ในจังหวัดเพชรบุรีที่อยู่ใกล้เคียงกัน และมีสังคมวัฒนธรรมเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว

     พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นบ้านหนองขาว วัดอินทาราม ตำบลหนองขาว อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี ชุมชนมีความเห็นร่วมกันในการจัดสร้างพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นโดยใช้อาคารเรียนเก่า ที่ก่อสร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๖ ปรับปรุงซ่อมแซมใหม่ จัดการฟื้นฟูประเพณีท้องถิ่น ซึ่งองค์กรชาวบ้านมีความเข้มแข็งอย่างมากในการดำเนินการ ในเขตนี้เป็นเส้นทางเดินทัพผ่านไปสู่พนมทวน ติดต่อกับสุพรรณบุรีและราชบุรีได้สะดวก เป็นท้องถิ่นของวรรณคดีเรื่องขุนช้าง-ขุนแผนอย่างแท้จริง บ้านหนองขาวยังมีเอกลักษณ์ประจำถิ่นและเรื่องราวทางสังคมวัฒนธรรมอีกมากมาย

     โครงการทั้งสามแห่งอยู่ในระหว่างดำเนินการ ทางมูลนิธิฯ ร่วมกับนักวิชาการและนักศึกษาหลายๆ ท่าน กำลังทำการเก็บข้อมูลและประมาณ งานด้านต่างๆ หากท่านใดมีความสนใจ หรือต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สำหรับการจัดพิพิธภัณฑ์ทั้งสามแห่ง หรือต้องการคำแนะนำในการจัดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น กรุณาติดต่อได้ที่มูลนิธิประไพ วิริยะพันธุ์ ตามที่อยู่ในจดหมายข่าว

หากต้องการบอกรับเป็นสมาชิกจดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ กรุณาส่งชื่อ ที่อยู่พร้อมแสดมป์ ๖ ดวงต่อปี มาตามที่อยู่มูลนิธิฯ